Çölyak diyeti, çölyak hastalığı tanısı bulunan kişilerin gluten içeren besinleri günlük beslenmelerinden çıkarmasına dayanır. Gluten; başta buğday, arpa ve çavdar olmak üzere bazı tahıllarda bulunan protein grubudur.
Çölyak hastalarında gluten tüketimi bağışıklık sisteminin ince bağırsakta reaksiyon oluşturmasına neden olabilir. Bu nedenle glütensiz beslenme, çölyak hastalığında geçici bir diyet programı değil, uzun vadeli bir beslenme düzenidir.
Buradaki temel amaç yalnızca gluteni beslenmeden çıkarmak değil, aynı zamanda yeterli protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineral alımını sürdürebilmektir.
Çölyak Diyeti Nedir?
Çölyak diyeti, gluten içeren tüm besinlerin ve bu besinlerle temas etmiş ürünlerin beslenmeden çıkarılması esasına dayanır.
Glütensiz diyet uygulanırken özellikle paketli ürünlerin içeriklerinin dikkatli şekilde okunması gerekir. Çünkü gluten yalnızca ekmek, makarna veya hamur işi gibi belirgin tahıl ürünlerinde bulunmaz. Bazı soslarda, hazır yemeklerde ve işlenmiş ürünlerde de gluten bulunabilir.
Çölyak hastalığından şüphelenen kişilerin ise doktor değerlendirmesi yapılmadan kendi kendine glütensiz beslenmeye başlamaması önemlidir. Glutenin beslenmeden erken çıkarılması bazı tanı testlerinin sonuçlarını etkileyebilir.
Çölyak Diyetinde Neler Yenebilir?
Gluten içeren tahılların çıkarılması beslenmenin çok sınırlı olması gerektiği anlamına gelmez. Doğal olarak glutensiz birçok besin günlük öğünlerde kullanılabilir.
Çölyak diyetinde tercih edilebilecek besinler arasında:
- Pirinç
- Mısır
- Patates
- Karabuğday
- Kinoa
- Sebze ve meyveler
- Yumurta
- Et ve tavuk
- Balık
- Süt ve uygun süt ürünleri
- Kurubaklagiller
- Kuruyemişler
yer alabilir.
Özellikle doğal ve mümkün olduğunca az işlenmiş besinlere yönelmek dengeli bir beslenme planı oluşturmayı kolaylaştırabilir.
Paketlenmiş veya işlenmiş ürünlerde ise “glutensiz” ibaresi ve ürün içeriği dikkatlice kontrol edilmelidir.
Çölyak Diyetinde Neler Tüketilmemeli?
Çölyak hastalığında temel olarak buğday, arpa ve çavdar içeren ürünlerden uzak durulmalıdır.
Bunlara ek olarak:
- Normal ekmek çeşitleri
- Buğday unundan yapılan makarnalar
- Kek ve kurabiyeler
- Hamur işleri
- Bazı kahvaltılık gevrekler
- Un içeren soslar
- İçeriği doğrulanmamış paketli ürünler
de gluten içerebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer konu çapraz bulaşmadır. Glutensiz bir yiyeceğin gluten içeren ürünlerle aynı yüzeyde hazırlanması veya aynı mutfak ekipmanıyla temas etmesi risk oluşturabilir.
Çölyak Diyeti Yapanlar Spor Yapabilir mi?
Çölyak hastalığı düzenli spor yapmaya tek başına engel değildir. Ancak egzersiz yapan kişilerin enerji ve besin ihtiyaçlarının karşılanması önemlidir.
Gluten içeren besinlerin çıkarılması nedeniyle özellikle karbonhidrat kaynaklarının doğru şekilde seçilmesi gerekir. Pirinç, patates, mısır, kinoa ve karabuğday gibi gluten içermeyen karbonhidrat kaynakları spor yapan kişiler için öğünlerde değerlendirilebilir.
Düzenli egzersiz yapan kişiler dengeli beslenme konusunda Relax Gym’in sporcu beslenmesi içeriğini de inceleyebilir.
Çölyak Diyetinde En Sık Yapılan Hatalar
Çölyak diyeti uygularken yalnızca glutensiz ürünleri tercih etmek yeterli değildir. Beslenmenin genel dengesi de korunmalıdır.
Sık yapılan hatalar arasında:
- Paketli ürün etiketlerini kontrol etmemek
- Çapraz bulaşmayı önemsememek
- Tek tip beslenmek
- Sürekli işlenmiş glutensiz ürünler tüketmek
- Yetersiz protein almak
- Spor döneminde enerji ihtiyacını karşılamamak
- Gereksiz besin kısıtlamaları yapmak
bulunur.
Fitness hedeflerine yönelik beslenmede yapılan diğer yaygın yanlışları fitness beslenme planı içeriğinde de inceleyebilirsiniz.
Çölyak Diyeti Kişiye Özel Olmalı mı?
Glutenin tamamen çıkarılması çölyak diyetinin temelini oluştursa da günlük beslenme programı herkeste aynı olmamalıdır. Kişinin yaşı, kilosu, fiziksel aktivite seviyesi ve günlük enerji ihtiyacı beslenme planını etkiler.
Özellikle düzenli ve yoğun spor yapan kişilerde protein, karbonhidrat, vitamin ve mineral ihtiyaçlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu nedenle çölyak diyeti, yalnızca “glutensiz ürün tüketmek” şeklinde düşünülmemelidir. Amaç, gluten içermeyen ancak aynı zamanda dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaktır.
Çölyak tanısı bulunan kişilerin beslenme programını doktor ve diyetisyen kontrolünde planlaması, hem sağlık hem de spor performansı açısından daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
